Prosta spółka akcyjna – nowość w polskich spółkach kapitałowych

W dniu 1 lipca 2021r weszły w życie przepisy ustawy z dnia 19 lipca 2019r o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych (Ksh) oraz niektórych innych ustaw, umożliwiające założenie nieznanej dotąd polskiemu porządkowi prawnemu spółki kapitałowej, nazwanej prostą spółką akcyjną (PSA). Jej forma plasuje ją pomiędzy spółką z ograniczoną odpowiedzialnością a spółką akcyjną – celem zaoferowania przedsiębiorcom korzystnych w obecnej rzeczywistości rynkowej cech obu istniejących dotąd spółek kapitałowych. W swoim założeniu PSA ma być instrumentem prawnym skrojonym na potrzeby intensywnie ewoluującej gospodarki, dostosowanym do przedsięwzięć gospodarczych zakładanych celem poszukiwania rentownego, powtarzalnego i skalowalnego modelu biznesowego (tzw. Start-up) charakteryzujących się innowacyjnym charakterem, w szczególności bazujących na ofercie nowych technologii, produktów czy usług – w zależności od reakcji rynku – mogących wymagać bieżącego korygowania czy dalej idących modyfikacji. Zatem proponowana formuła prawna nowej spółki powinna również być elastyczną i dawać się łatwo dostosowywać do zmiennych potrzeb prowadzenia biznesu. Czas pokaże, czy ustawodawcy udało się trafnie przewidzieć i jednocześnie wyjść naprzeciw potrzebom zmieniającej się rzeczywistości gospodarczej (tj. czy nowy instrument prawno-biznesowy potwierdzi swoją przydatność w praktyce) tudzież czy założenie okazało się słuszne w opinii przedsiębiorców, do których było kierowane (w znaczeniu popularności tego rozwiązania).

Zawiązanie

Zawiązanie PSA może nastąpić w każdym prawnie dopuszczalnym celu. Uczynić to może jedna lub więcej osób – zobowiązując się przy tym do wniesienia, w okresie trzech lat od rejestracji spółki, wkładów pieniężnych lub niepieniężnych na pokrycie obejmowanych akcji. Te ostatnie cechują się niepodzielnością, brakiem wartości nominalnej (beznominałowość) i oderwaniem od kapitału akcyjnego (akcje nie składają się na kapitał akcyjny). PSA można założyć, przeznaczając na kapitał akcyjny dosłownie złotówkę. Zawiązanie PSA wymaga zawarcia umowy spółki w formie aktu notarialnego. Dokument ów powinien określać podstawowe dane nowe podmiotu. A więc firmę i siedzibę spółki, przedmiot jej działania, liczbę serię i numery akcji oraz akcjonariuszy obejmujących akcje wraz z ich ceną emisyjną. W przypadku wniesienia wkładów niepieniężnych przedmiot tychże wkładów, akcje za nie obejmowane i osoby akcjonariuszy które je obejmują. Jeżeli przedmiotem wkładu jest świadczenie pracy lub usług – także rodzaj i czas ich świadczenia. Nadto należy w umowie wskazać organy które zostaną ustanowione w spółce. Przede wszystkim zarządzający (obligatoryjny – zarząd, rada dyrektorów) w przypadku takiej potrzeby również nadzorczy (fakultatywnie – rada nadzorcza). Ujawnienia w umowie wymaga ilość ich członków (można to uczynić podając minimalną i maksymalną ich liczbę). Niezbędnym będzie też określenie w umowie czasu trwania spółki (jeśli będzie oznaczony). Kwestie formalne związane z zarejestrowaniem PSA w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) ograniczono do minimum. Rejestracja w KRS może nastąpić on-line w 24h (z wykorzystaniem Portalu rejestrów sądowych w systemie S24, funkcjonującym w ramach e-KRS) lub wg tradycyjnej procedury otwarcia spółki prawa handlowego. Od chwili wpisu w rejestrze przedsiębiorców KRS – podobnie jak inne spółki kapitałowe – PSA zyskuje osobowość prawną.

Struktura organów

PSA jako osoba prawna winna dysponować organem zarządzającym (reprezentacyjnymi i wykonawczym). Może to być zarząd (jedno lub wieloosobowy, znany z innych spółek kapitałowych) lub rada dyrektorów (odpowiednik rozwiązania znanego z krajów anglosaskich w postaci Board of Directors), która łączy kompetencje menadżerskie (prowadzeniem spraw spółki zajmują się dyrektorzy wykonawczy, którzy mogą zostać zgrupowani w tzw. komitecie wykonawczym) ze sprawowaniem nadzoru nad prowadzeniem spraw spółki (pozostającym w kompetencji dyrektorów niewykonawczych). Członkowie organu zarządzającego ponoszą odpowiedzialność subsydiarną za zobowiązania spółki, w przypadku bezskuteczności prowadzonej wobec niej egzekucji (podobnie jak zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). W PSA naturalnie nie mogło zabraknąć walnego zgromadzenia (wszystkich akcjonariuszy), działającego w charakterze organu właścicielskiego, zatwierdzającego czynności organu zarządzającego tudzież decydującego w sprawach przekraczających zakres zwykłego zarządu. Prowadzenie rejestru akcjonariuszy – następuje przy wykorzystaniu formy elektronicznej, także w warunkach rozproszonej i zdecentralizowanej bazy danych (technologia blockchain) nie tylko przez podmiot uprawniony na podstawie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi do prowadzenia rachunku papierów wartościowych (jak ma to miejsce w przypadku spółki akcyjnej) ale również przez notariusza prowadzącego kancelarię notarialną na obszarze RP. W strukturze organów PSA może (ale nie musi) funkcjonować osobny organ nadzorczy w postaci rady nadzorczej, o kompetencjach zbliżonych do rady nadzorczej znanej ze spółki akcyjnej.

Struktura majątkowa

Struktura majątkowa PSA opiera się o kapitał akcyjny (a nie zakładowy – jak to ma miejsce w pozostałych spółkach kapitałowych). Niemniej kapitał akcyjny stanowi rodzaj kapitału podstawowego. Jak już wspomniano, przy założeniu spółki może on opiewać na symboliczną wartość 1 zł. Nie jest określony kwotowo w umowie spółki, zaś jego modyfikacji nie rejestruje się w Krajowym Rejestrze Sądowym. Jest wielkością zmienną, zaś jego elementami są – mające wartość majątkową – wkłady pieniężne i niepieniężne (np. świadczenia pracy czy usług). Natomiast składnikiem kapitału akcyjnego nie mogą być prawa niezbywalne, choćby dało się je wycenić. Wartość kapitału akcyjnego ustala się na podstawie zsumowanych wartości wniesionych wkładów. Może on zostać pokryty w okresie trzech lat od rejestracji PSA. Co istotne, kapitał akcyjny nie stanowi części majątku spółki gwarantującej zabezpieczenie interesów wierzycieli spółki.

Spółka kapitałowa uprawniona do emisji akcji, czyni to celem akumulacji środków majątkowych przeznaczonych na jej działalność i potrzeby rozwoju. PSA także jest instrumentem gromadzenia kapitału w powołany sposób. Choć należy zaznaczyć, że PSA może również generować kapitał przez organizowanie zbiórek społecznych (crowdfunding). Akcje emitowane przez PSA są niepodzielne, nie posiadają wartości nominalnej (w konsekwencji nie stanowią części ułamkowej kapitału akcyjnego) lecz mają wartość emisyjną – tj. odpowiadającą cenie, za którą akcja została nabyta przez akcjonariusza. Akcje podlegają obowiązkowej dematerializacji w uproszczonym rejestrze akcjonariuszy, prowadzonym w formie elektronicznej przez podmiot zewnętrzny (por. uwagi do walnego zgromadzenia). Akcje emitowane przez PSA – podobnie jak akcje spółki akcyjnej – uprawniają do otrzymania dywidendy oraz do części majątku spółki w przypadku jej podziału czy likwidacji. W odróżnieniu od akcji emitowanych przez spółkę akcyjną – akcje PSA nie mogą być wprowadzane do obrotu zorganizowanego w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi. Emisja akcji wymaga uchwały walnego zgromadzenia. Co ważne, w umowie spółki można upoważnić zarząd do emisji akcji, nie większej jednak niż czwarta część ogólnej liczby akcji i nie dalej jak w okresie najbliższych 5 lat – co ma uelastycznić procedury emisyjne PSA. Akcja może być zbyta w oparciu o jedynie formę dokumentową (tj. na każdym nośniku informacji pozwalającym na zapoznanie się z treścią złożonego oświadczenia – zapis dźwiękowy, sms, e-mail) aczkolwiek czynność ta jest skuteczna dopiero z chwilą wpisu do rejestru akcjonariuszy.

Zmiany w organizacji i sposobie działania

Zmiany umowy PSA wymagają uchwały walnego zgromadzenia oraz wpisu do KRS. Co istotne, dopuszczono możliwość podejmowania uchwał na odległość, zatem możliwym jest znacznie uproszczenie procedury zwoływania walnych zgromadzeń (np. z wykorzystaniem poczty elektronicznej lub wideokonferencji). Emisja akcji stanowi zmianę umowy spółki i wymaga uchwały walnego zgromadzenia, za wyjątkiem emisji akcji przewidzianej w umowie spółki, do której wdrożenia w późniejszym okresie został upoważniony zarząd na zasadach przewidzianych w Ksh. Z uwagi na pozbawienie kapitału akcyjnego przymiotu stałości – akcjonariusze są uprawnieni do wynagradzania nie tylko z zysku ale i z kapitału akcyjnego. Oznacza to, że część kwot zgromadzonych na kapitale akcyjnym można przeznaczać do wypłaty dla akcjonariuszy, bez stosowania procedur stosowanych w sytuacji obniżenia kapitału zakładowego w pozostałych spółkach kapitałowych. Warunkiem tego rozwiązania jest nie utracenie zdolności do zadośćczynienia wymagalnym zobowiązaniom pieniężnym PSA w terminie sześciu miesięcy od dnia dokonania wypłaty. Taką zmianę kapitału akcyjnego należy przed wypłatą środków zarejestrować w KRS.

Opodatkowanie

Dochód z działalności prowadzonej w formie PSA, podobnie jak to mam miejsce w przypadku pozostałych spółek kapitałowych, jest podwójnie opodatkowany podatkiem dochodowym. Pierwszy wymiar podatku ma miejsce, gdy spółka odprowadza podatek od osiągniętego dochodu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT). W polskim systemie prawnopodatkowym funkcjonują dwie stawki tego podatku – standardowa stawka 19% oraz stawka obniżona 9%. Niższa stawka może znaleźć zastosowanie tylko w przypadku małych podatników, których roczny przychód z działalności operacyjnej za poprzedni rok obrotowy nie przekracza 2 mln euro brutto (do dochodów z zysków kapitałowych zastosowanie ma tylko stawka standardowa). Należy zauważyć, że PSA w przypadku wytwarzania kwalifikowanej własności intelektualnej może skorzystać z ulgi Innovation Box (IP-BOX) i zredukować opodatkowanie do 5% podstawy opodatkowania.

Nie bez znaczenia dla wyboru PSA do prowadzenia działalności gospodarczej jest niemożność zastosowania tzw. estońskiego CIT-u (w przeciwieństwie do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjnej). Zatem na chwilę obecną, PSA nie może przenieść momentu zapłaty podatku do czasu wypłaty zysku. W myśl treści komunikatów publikowanych przez Ministerstwo Finansów zakres podmiotowy estońskiego CIT-u ma zostać poszerzony od 2022r.

Dochody z działalności prowadzonej w formie PSA – po raz wtóry zostają opodatkowane podatkiem pochodowym przy wypłacaniu dywidendy akcjonariuszom. W tym miejscu należy rozróżnić dwie sytuacje. Gdy dywidenda zostanie wypłacona akcjonariuszom będącym osobami fizycznymi, ci ostatni zostają opodatkowani zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wartości 19% deklarowanego dochodu (PIT). Gdy dywidenda będzie wypłacona akcjonariuszom będącym osobami prawnymi – mogą oni skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych jeżeli spełniają dwa warunki : posiadają co najmniej 10% akcji osoby prawnej wypłacającej dywidendę oraz zadeklarują, że będą posiadali akcje przez co najmniej 2 lata. W przeciwnym wypadku podatek należy odprowadzić w standardowej 19% stawce podatku dochodowego od osób prawnych.

Zakończenie działalności

Rozwiązanie PSA może nastąpić z wykorzystaniem tradycyjnej procedury likwidacji spółki znanej z przepisów dotyczących innych spółek kapitałowych. Alternatywnym sposobem i jednocześnie novum w polskim prawie spółek jest rozwiązanie spółki poprzez przejęcie całego jego majątku przez jednego akcjonariusza (akcjonariusz przejmujący), z jednoczesnym obowiązkiem zaspokojenia wierzycieli i pozostałych akcjonariuszy. Dzieje się tak na podstawie uchwały walnego zgromadzenia podjętej większością kwalifikowaną ¾ głosów, oddanych przy obecności akcjonariuszy reprezentujących co najmniej połowę ogólnej liczby akcji. Skorzystanie z tego sposobu rozwiązania spółki nie jest jednak suwerenną decyzją organu właścicielskiego, gdyż ostatecznym warunkiem koniecznym do wdrożenia tego rozwiązania jest jego dopuszczenie go przez sąd rejestrowy.

Zastosowanie – zalety i wady

W zamyśle ustawodawcy, cechami czyniącymi PSA atrakcyjną dla biznesu i inwestorów miała być możliwość szybkiej bo 24h rejestracji; ograniczenie formalizmu przez digitalizację działania i dopuszczenie środków komunikowania się na odległość, usunięcie finansowej bariery w postaci potrzeby zebrania kapitału umożliwiającego zawiązanie spółki, możliwość elastycznego dysponowania i obracania kapitałem własnym, przystępne dla przedsiębiorców warunki obejmowania akcji, udogodnienia w kształtowaniu sposobu zarządzania spółką oraz wymogów dotyczących wymaganych prawem organów tudzież szybka ścieżka w likwidacji w przypadku niepowodzenia pomysłu na biznes.

Zalety PSA paradoksalnie mogą się okazać jej słabościami. Bowiem sukces nowego rozwiązania zależy nie tylko od atrakcyjności nowej formy prawnej z punktu widzenia przedsiębiorców ale również od zainteresowania potencjalnych inwestorów. To zaś może się przesunąć w czasie. Powodem mogą być obawy przed lokowaniem kapitału w niesprawdzonym rozwiązaniu. Nie bez znaczenia dla inwestorów może być niższy prestiż PSA, a co za tym idzie obawa niższej stopy zwrotu inwestycji. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest łatwa do prowadzania i umiarkowanie kosztowna przy jej otwarciu, ale nie jest poszukiwana przez inwestorów. Natomiast spółka akcyjna wymaga zgromadzenia wysokiego kapitału zakładowego, ale z uwagi na prestiż wynikający z cech akcji jako „papieru wartościowego” – jest atrakcyjna dla inwestorów. Odstraszająco może też wpływać uproszczenie struktury organów, które może być postrzegane jako rozwodnienie odpowiedzialności zasiadających w nich osób. Kolejnym powodem jest całkowite zdjęcie ograniczeń kapitałowych i związana z tym obawa w zakresie zmniejszenia wiarygodności spółki tudzież wątpliwości w przedmiocie bezpieczeństwa relacji gospodarczych i pewności obrotu. To zaś może zmniejszyć możliwości PSA w roli instrumentu służącemu pozyskiwaniu inwestorów (potencjalnych nabywców emitowanych akcji). Wnioski końcowe.

W procesie gromadzenia kapitału w rozwiniętej gospodarce wolnorynkowej wynalazek akcji swoją doniosłością odpowiada wynalezieniu koła w rozwoju cywilizacyjnym. Niestety akcje PSA nie mogą być dopuszczane ani wprowadzane do obrotu zorganizowanego, co obniża ich prestiż i ma wpływ na wartość. Dlatego raczej nie sprawdzą się w roli, w której akcja jest tradycyjnie postrzegana. Zatem atrakcyjności PSA trzeba się dopatrywać nie w możliwościach gromadzenia kapitału, lecz w przystosowaniu tej formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej do roli „inicjatora” Start-upów, postrzeganych jako wyzwanie współczesnej gospodarki, promującej innowacyjność w działaniu. W przypadku udanego pomysłu na biznes – PSA sprawdzi się jako podmiot prosty w funkcjonowaniu i jednocześnie łatwo poddający się modyfikacjom ułatwiającym znalezienie optymalnego rozwiązania dla danego projektu. Natomiast w razie biznesowego fiaska – da się łatwo zlikwidować.